700+ vilom shabd ( विलोम शब्द )

विलोम शब्द ( vilom shabd )
इस लेख में हम विलोम शब्दों के बारे में जानेंगे।

विलोम की परिभाषा या अर्थ :
इसका मतलब होता है विपरीत या उल्टा। जो शब्द किसी शब्द का उल्टा या विपरीत अर्थ प्रस्तुत करे वो विलोम शब्द कहलाते हैं।
विपरीतार्थक शब्दों को विपर्यायवाची, प्रतिलोमार्थक और विलोम शब्द कहते हैं।
विलोम शब्दों की रचना कई प्रकार से होती है।
कभी पूर्ण रूप से अलग शब्द को विलोम की तरह प्रयोग किया जाता है और कभी उसी मूल शब्द में उपसर्ग लगाकर विलोम शब्द की रचना की जाती है।


विलोम शब्दों की रचना 7 प्रकार से की जाती है

  1. उपसर्गों द्वारा निर्मित विलोम शब्द
  2. स्वतंत्र शब्दों द्वारा विलोम शब्द की रचना
  3. एक साथ आने वाले विलोम शब्द
  4. अ और अन् के प्रयोग से निर्मित विलोम शब्द
  5. लिंग परिवर्तन द्वारा निर्मित विलोम शब्द
  6. प्रचलित शब्दों से विलोम शब्द की रचना
  7. उपसर्ग के परिवर्तन द्वारा विलोम शब्द का निर्माण

नीचे कुछ उदाहरण दिया जा रहे हैं
काला = गोरा
बड़ा =छोटा
ऊँचा =नीचा
अच्छा =बुरा
रात = दिन

उपरोक्त उदाहरणों से आप समझ गए होंगे की विलोम शब्द कैसे बनाये जाते हैं।

अ से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

शब्दविलोमशब्दविलोम
अपकारउपकारअमृतविष
अमरमर्त्यअमीरग़रीब
अपेक्षितअनपेक्षितअतिवृष्टिअनावृष्टि
अथइतिअनुकूलप्रतिकूल
अर्वाचीनप्राचीनअल्पज्ञबहुज्ञ
अर्थअनर्थअधूरापूरा
अनुरागविराग, द्वेषअक्षरक्षर
अजलनिर्जलअवलंबनिरालम्ब
असलीनकलीअल्पसंख्यकबहुसंख्यक
अल्पअधिक , बहुत , बहुअपेक्षाउपेक्षा
अनादरआदरअधिकन्यून, कम
अतिअल्पअनुलोमविलोम , प्रतिलोम
अग्रिमअंतिमअत्यधिकस्वल्प
अधमउत्तम, श्रेष्ठ, महानअत्यंतअनत्यन्त
अन्तर्मुखीबहिर्मुखीअन्तरंगबहिरंग
अनिवार्यवैकल्पिकअधोगामीउर्ध्वगामी
असाध्यसाध्यअंगीकारअस्वीकार
अधोमुखीऊर्ध्वमुखीअवनिअम्बर
अंतर्द्वंदबहिर्द्वन्दअज्ञविज्ञ
अग्निजलअगमगम
अंतिमप्रथमअपव्ययमितव्यय
अवलम्बनिरालम्बअचलचल
अर्पणग्रहणअतिथिआतिथेय
असीमसीमितअकलुषकलुष
अटलचंचलअर्पितग्रहित
अकर्त्तव्यकर्त्तव्यअभिव्यक्तअनाभिव्यक्त
अंकुशनिरंकुशअगलापिछला
अल्पकालीनदीर्घकालीनअभिमानीनिराभिमानी
अलभ्यलभ्यअवरोधअनवरोध
अकालसुकालअंशतःपूर्णतः
अन्दरबाह्यअधुनातनपुरातन
अधर्मसधर्मअभ्यस्तअनभ्यस्त
अतलवितलअध्यवसायअनध्यवसाय
अल्पायुदीर्घायुअनुजअग्रज
अचिंतनीयचिंतनीयअभ्यासअनभ्यास
अनुरक्तविरक्तअदोषसदोष
अवकाशअनवकाशअस्तउदय
अग्राह्यग्राह्यअनुग्रहविग्रह
अभिशापआशीर्वाद, वरदानअंधकारप्रकाश, आलोक
अक्रूरक्रूरअरुचिसुरुचि
अनुरक्तिविरक्तिअवरप्रवर
अनाहूतआहूतअमावस्यापूर्णिमा
अनंतअंतआग्रहअनाग्रह
अनघअघीअनुर्वरउर्वर
अधिकारअनधिकार

vilom shabd

आ से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

शब्दविलोमशब्दविलोम
आकारनिराकारआचारअनाचार
आकांक्षाअनाकांक्षाआनाजाना
आलंबनिरालंबआमिषनिरामिष , सामिष
आरोहअवरोहआवाहनविसर्जन
आदानप्रदानआलोकअन्धकार, तिमिर
आस्थाअनास्थाआकुंचनप्रसारण
आशानिराशाआदरनिरादर , अनादर
आकर्षकअनाकर्षकआस्तिकनास्तिक
आपदनिरापदआयातनिर्यात
आवरणनिरावरणआरम्भ/आदिअंत
आकाशपातालआकर्षणविकर्षण , प्रतिकर्षण
आरोहीअवरोहीआहतअनाहत
आहारनिराहारआवर्तकअनावर्तक
आवश्यकअनावश्यकआग्रहदुराग्रह
आज़ादीग़ुलामीआतपनिरातप
आश्रितनिराश्रितआरूढ़अनारूढ़
आयव्ययआविर्भावतिरोभाव
आडम्बरनिराडम्बरआधारनिराधार
आर्षअनार्षआगामीविगत
आत्मावलम्बीपरावलंबीआदृतअनादृत
आसक्तअनासक्तआवृतअनावृत
आदिष्टनिषिद्धआधुनिकप्राचीन
आगमनप्रस्थान , गमनआबालवृद्ध
आभ्यंतरबाह्यआकम्पितनिष्कंप
आहूतअनाहूतआध्यात्मिकभौतिक
आर्द्रअनार्द्र, शुष्क

इ, ई से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

शब्दविलोमशब्दविलोम
इधरउधरइच्छाअनिच्छा
इतिअथ , आदिइष्टअनिष्ट
इच्छुकअनिच्छुकइहलोकपरलोक
ईश्वरअनीश्वर , जीवईमानदारबेईमान
ईप्सितअनीप्सितईहाअनीहा
ईशअनीश

से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

शब्दविलोमशब्दविलोम
उत्तरदक्षिणउपयोगीअनुपयोगी
उपचारअनुपचारउन्नतअवनत
उपकारअपकारउत्कृष्टनिकृष्ट
उन्मीलननिमीलनउतरार्द्धपूर्वार्द्ध
उद्घाटनसमापनउत्थितपतित
उन्मुखविमुखउर्वरअनुर्वर
उत्तरायणदक्षिणायनउद्धतविनत
उर्वराबंजरउदारअनुदार , कृपण
उत्तमर्णअधमर्णउत्कर्षअपकर्ष
उदयाचलअस्ताचलउपादेयअनुपादेय
उग्रसौम्यउदगमविलय
उदासप्रफुल्लउच्छिष्टअनुच्छिष्ट
उन्मूलनरोपणउगनाडूबना
उपसर्गप्रत्ययउत्तमअनुत्तम , अधम
उद्यमीनिरुद्यमीउदान्तअनुदान्त
उज्ज्वलधूमिलउपस्थितअनुपस्थित
उधारनगदउक्तअनुक्त
उपमेयअनुपमेयउत्थानपतन
उत्तेजितशमितउत्तीर्णअनुत्तीर्ण
उपेक्षाअपेक्षाउत्पत्तिप्रलय , विनाश
उद्देश्यनिरुद्देश्य

, से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

ऊर्ध्व – अधर
ऊष्मा – शीतलता
ऊंच – नीच

ऋत – अनृत
ऋणात्मक – धनात्मक
ऋद्धि – विपन्न
ऋण – धन
ऋजु – वक्र

, से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

एकता – अनेकता
एड़ी – चोटी
एकाकी – दुकेला
एकाधिकार – सर्वाधिकार
एषणा – अनैषणा
एकांकी – अनेकांकी
एकश्रुत – बहुश्रुत
एकत्र – विकीर्ण
एकतंत्र – बहुतंत्र
एक – अनेक
एकांगी – सर्वांगीण
एक निष्ठ – सर्वनिष्ठ
एकाग्र – चंचल

ऐश्वर्य – अनैश्वर्य
ऐतिहासिक – अनैतिहासिक
ऐहिक – पारलौकिक
ऐच्छिक – अनैच्छिक
ऐन्द्री – इन्द्र

, से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

ओछा – गंभीर
ओदीच्य – दाक्षिणात्य
ओजस्वी – निस्तेज
ओह – वाह
ओतप्रोत – विहीन

औरस – दत्तक
औरत – आदमी
औदार्य – अनौदार्य
औपचारिक – अनौपचारिक
औषधि – अनौषधि
औचित्य – अनौचित्य

से शुरू होने वाले विलोम शब्द ( vilom shabd )

शब्दविलोमशब्दविलोम
कुसुमवज्रकरुणनिष्ठुर
कटुमृदुकलुषनिष्कलुष
कर्मठआलसीक्रूरसदय
कुसंगसुसंगकठोरकोमल
कामनिष्कामकृत्रिमप्रकृत , स्वाभाविक , नैसर्गिक
कुटिलसरलकृशपुष्ट , प्रवृद्ध , स्थूल
क्रोधक्षमाकुपुत्रसुपुत्र
कीर्तिअपकीर्तिकुलदीपकुलांगर
कनिष्ठवरिष्ठ , ज्येष्ठक्रयविक्रय
कृपाकोप , अकृपाकुकृत्यसुकृत्य
कायरसाहसी , निडरकुसंगतिसत्संगति
कड़ामुलायमकलयुगसतयुग
कड़वामीठाकल्पितवास्तविक
कपटीनिष्कपटकुपात्रसुपात्र
कर्कशमधुरकपूतसपूत
कार्यअकार्यकदाचितनिश्चित
कुरूपसुरूपकरुणाक्रूरता , निष्ठुरता
क्रमबद्धक्रमहीनकृष्णश्वेत , शुक्ल
कर्षणविकर्षणकदाचारसदाचार
कर्मअकर्मकल्पनातीतकाल्पनिक
कृतज्ञकृतघ्नकृपणताउदारता
कर्मण्यअकर्मण्य